Gedenknaald Rijswijk

“Gister heeft de aanbesteding plaats gehad van het geheel vernieuwen, opwerken, herstellen en schoon houden van de bekende historische gedenknaald te Rijswijk […] en was de minste inschrijver de heer JWH Kasper voor de som van f 975”

Dagblad van Zuid-Holland en ‘S Gravenhage, 11 maart 1864

In het kort

Bouwjaar: 1792-194
Opdrachtgever: stadhouder Willem V
Architect: Filip Schonk
Belangrijke gebeurtenis: hier vond in 1697 de vrede van Rijswijk plaats
Bijzonderheden: gebouwd met bouwmateriaal van het verdwenen stadhouderlijk paleis Huis te Nieuburch

Het ontstaan

Tot de vroege zeventiende eeuw was het gebied rond ‘s-Graveland een onveilige plek. Het was een niemandsland. In dit woeste gebied hielden rovers en allerhande dieren zich schuil. De dichtstbijzijnde dorpjes waren Ankeveen en Kortenhoef. Vanaf 1625 kwam er toestemming om het gebied te ontginnen. Vooraanstaande Amsterdammers -zoals de burgemeester- zagen het droogleggen van meren en het ontginnen van land buiten de stad als een slimme investering. Het land werd verpacht aan boeren en kon op termijn eventueel worden verkocht. Twee van de kavels kwamen in handen van Jan van Hellemond (1616-1665). Hij was de zeer vermogende echtgenoot van Margaretha van Raephorst (1625-1690). Het echtpaar bouwde in 1654 een luxueuze buitenplaats genaamd De Hooge Dreuvik. Na de dood van Jan erft Margaretha de buitenplaats. Twee jaar later trouwt ze met Cornelis Tromp die zodoende eigenaar wordt van het buiten. Lang hebben ze hier echter niet van kunnen genieten. In 1672 werd in ‘s-Graveland tijdens de Hollandse oorlog door de Fransen flink huisgehouden. Vele buitenplaatsen werden in brand gestoken. Zo ook het buitenhuis van Margaretha en Cornelis. Ze lieten al snel een nieuw buitenhuis bouwen. Margaretha was door de erfenis van Jan van Hellemond een rijke vrouw en Tromp had zijn eigen inkomen, dat werd aangevuld met de gelden die hij opstreek uit nevenfuncties. In 1674 –enkele jaren voor de voltooiing van hun nieuwe buitenhuis– werd Tromps vermogen geschat op 100.000 gulden en dat van Margaretha op bijna 300.000 gulden. Daarmee behoorden zij tot de 100 meest vermogende families van het land.

Huis ter Nieuwburg

Frederik Hendrik en Amalia van Solms lieten tussen 1630 en 1634 Huis ter Nieuburg bouwen.  Tegelijkertijd werd begonnen met de aanleg van een grote tuin in de Franse stijl. Stadhouder Frederik Hendrik wilde niet zomaar een buitenhuis, maar koos voor een paleis dat moest imponeren. Met gebouwen met grachten eromheen en lage muren met enkele torens. Zijn echtgenote Amalia richtte de zalen weelderig in. De grootste bekendheid kreeg Huis ter Nieuburch aan het eind van de zogeheten Negenjarige Oorlog, toen Koning-Stadhouder Willem III het paleis ter beschikking stelde voor het voeren van internationale vredesonderhandelingen. In september 1697 sloten de Duitse staten, Engeland en de Republiek der Nederlanden hier vrede met Frankrijk.

Na Willem III heeft het paleis enige tijd leeggestaan, later veranderde het vaak van eigenaar. Dat was ook de reden dat het vaak lange tijd niet gebruikt werd. Hierdoor trad verwaarlozing op. Ook de tuin moest het ontgelden. In de tweede helft van de achttiende eeuw werd deze omgespit tot moestuin. Door verwaarlozing raakte het paleis in verval. Philips Willem Schonck, de architect van stadhouder Willem V, bracht in 1789 een rapport uit over de toestand van het pand. Hij adviseerde om het gebouw te slopen en het materiaal ter verkoop aan te bieden. Uiteindelijk werd het paleis in 1785 afgebroken. Tot aan de tweede-wereldoorlog heeft er aan de van Vredenburchweg nog een inrijhek van het paleis gestaan. Het is in deze oorlog verdwenen en waarschijnlijk door de Duitsers omgesmolten. (bron: kasteleninzuidholland)

De Naald

De naald is opgeleverd in 1794 en werd meer dan twaalf meter hoog. Hij is opgericht ter herdenking van de vrede van Rijswijk en is geplaatst op de plek waar zich vroeger het stadhouderlijk paleis Huis ter Nieuwburg bevond. In dit paleis werd op 20 september 1697 het vredesverdrag tussen de Grote Alliantie getekend. Hiermee kwam een einde aan de negen jarige oorlog tussen de Republiek der Verenigde Nederlanden en het Koninkrijk Frankrijk. Het gedenkteken bestaat uit een voetstuk bekleed met natuursteen, waarop een tekst is aangebracht. Op dit voetstuk rust een obelisk, eveneens bekleed met natuursteen. Op de vier zijden van de obelisk zijn de wapens van de landen die de vrede getekend hadden. Rondom het monument bevindt zich een bordes met een trap. Bijzonder is dat de naald is opgebouwd uit brokstukken van het voormalige stadhouderlijk paleis van Frederik Hendrik en Amalia van Solms.

De Naald

Het gedenkteken bestaat uit een voetstuk bekleed met natuursteen, waarop een tekst is aangebracht. Op dit voetstuk rust een obelisk, eveneens bekleed met natuursteen en onder meer voorzien van het wapen van de stichter. Rondom het monument bevindt zich een bordes met een trap.

“Gister heeft de aanbesteding plaats gehad van het geheel vernieuwen, opwerken, herstellen en schoon houden van de bekende historische gedenknaald te Rijswijk […] en was de minste inschrijver de heer JWH Kasper voor de som van f 975”
DAGBLAD VAN ZUIDHOLLAND EN ‘S GRAVENHAGE, 11 MAART 1864

De Grote Alliantie

De naald van Rijswijk is een obelisk die in 1792-1794 is opgericht ter herdenking van de vrede van Rijswijk en is geplaatst op de plek waar zich vroeger het stadhouderlijk paleis Huis te Nieuburch bevond. In dit paleis werd in 1697 het vredesverdrag tussen de Grote Alliantie getekend. Hiermee kwam een einde aan de negen jarige oorlog tussen de Republiek der Verenigde Nederlanden en het Koninkrijk Frankrijk. Philips Willem Schonck, de architect van stadhouder Willem V, bracht in 1789 een rapport uit over de toestand van het pand. Hij adviseerde om het gebouw te slopen en het materiaal ter verkoop aan te bieden, daarnaast werd een deel gebruikt voor de bouw van het monument. Na de Franse revolutie en de vlucht van Willem V naar Engeland in 1795 kwam de naald en de grond waarop ze stond, als Oranjebezit, in bezit van de Staat. In 1897 werd de naald grondig hersteld door het Rijk ter gelegenheid van de viering van de tweehonderdste gedenkdag van de vrede van Rijswijk. In 1936 bracht de Rijksgebouwendienst rondom het voetstuk een betonnen bordes met trap aan en in 1984 restaureerde de dienst het hele monument.

BEZOEK HET MONUMENT

De gedenknaald is gelegen in het Rijswijkse Bos en is daarom vrij toegankelijk te bekijken.

Bezoekadres
Rijswijkse Bos (Huys Ter Nieuburchlaan)
Rijswijk