Grote Kerk Veere

“Dank zij doortastend ingrijpen van een steenhouwer en een loodgieter is Maandagmorgen een brand in de grote kerk te Veere voorkomen […].”

Het Vrije Volk, 28 september 1954

In het kort

Volledige naam: Onze-Lieve-Vrouwe kerk
Bouwjaar: tussen ca. 1350 en 1570
Bouwstijl: Laat-Gotisch
Opdrachtgever: het kapittel
Architect: Antoon I Keldermans
Bijzonderheden: reusachtige grote kerk voor relatieve kleine stad

Veere

De Grote Kerk in Veere dankt haar komst aan de wolindustrie van de stad. Schotse wolnaties (handelsondernemingen) waren al in de vroege vijftiende eeuw in Veere. In 1541 werd de stad de stapelplaats voor Schotse goederen, met wol als veruit het belangrijkste product. Wol was erg gewild in de Vlaamse lakenindustrie. Het bezit van de Schotse stapel betekende dat wollen en linnen stoffen, zalm, boter, leer en huiden uit Schotland alleen in Veere verkocht mochten worden. De in Veere gevestigde ‘factors’ verkochten de goederen voor rekening van Schotse kooplieden. De komst van de Schotse stapel dankt de stad onder andere aan de heren van Veere. Zij bezaten plaatselijk veel macht en hadden bovendien familiebanden met het Schotse koningshuis. Wolfert VI van Borselen, heer van Veere, huwde in 1444 met de Schotse prinses Mary Stuart, dochter van de koning James I. Dankzij de banden met het Schotse koningshuis wisten de heren van Veere de Schotse stapel voor Veere te bemachtigen.

De Franse periode

In 1686 werd de kerk getroffen door een brand. Het herstel van de schade nam dertien jaar in beslag; de kerk kreeg een nieuwe overkapping. De grote toren kreeg een koepelvormig tentdak. In hetzelfde jaar bombardeerden de Engelsen Veere, waarbij de Grote Kerk door beschadiging onbruikbaar werd voor de eredienst.  De kerk werd direct door de Engelsen in beslag genomen om te dienen als kazerne en hospitaal. Dit duurde ongeveer een half jaar. Twee jaar daarna werd het gebouw door de Franse bezetters gevorderd en moest geheel worden ontruimd. Alleen de voormalige Schotse Kerk werd niet opgeëist, zodat hierin de Waalse en Nederlandse Hervormde Gemeente hun diensten konden houden. In de periode 1812-1813 werd de Grote Kerk heringericht, waarbij de vensters grotendeels werden dichtgemetseld en vier verdiepingsvloeren werden aangebracht.  In verband met de komst van het garnizoen werd de kerk in 1832 door de Staat als militair hospitaal bestemd en nam het Ministerie van Oorlog het gebouw, inclusief  de schuld die op het gebouw rustte, over van de kerkelijke gemeente. De toren werd in 1881 door gemeente Veere afgestaan aan de Staat omdat het onderhoud niet langer te bekostigen was.

Bouw en gebruik

De Grote kerk in Veere werd vermoedelijk gebouwd tussen ca. 1350 en 1570. In 1332 verrees op deze plek de eerste kerk van Veere, die in 1348 tot parochiekerk werd verheven. Delen van het huidige koor kunnen uit die tijd stammen. In de loop van de vijftiende eeuw werd het koor vergroot tot een driebeukig hallenkoor, waarvan nu nog twee beuken resteren. Na de oprichting van een kapittel omstreeks 1470 werd een begin gemaakt met de bouw van een nieuwe kerk. Deze nieuwbouw betrof een toren, een schip met zijbeuken en kapellen en een transept; het koor van de oude kerk bleef als zodanig in gebruik. De bouw werd vanaf 1479 geleid door de Vlaamse bouwmeester Antoon I Keldermans. Na diens dood in 1512 nam zijn zoon Rombout die taak over. In 1521 had de toren vermoedelijk de huidige hoogte, wat waarschijnlijk nog niet de helft was van de voorgenomen hoogte.
Nadat Veere in 1572 in handen van de Staatse partij (opstandelingen tegen het Spaanse gezag) was gevallen, werd het ingericht voor de protestantse erediensten; het transept werd ‘wandelkerk’ en bewaarplaats van gemeentelijke goederen. Het ongebruikte koor werd van 1598 tot 1604 verhuurd aan een particulier als opslagruimte, terwijl in 1613 de noordelijke koorbeuk door een muur werd afgescheiden om te worden ingericht als Schotse Kerk.

BEZOEK HET MONUMENT

De Grote Kerk Veere is in beheer van de de Stichting Exploitatie Grote Kerk veere. De kerk is in gebruik als experience en cultuurpodium. Voor de openingstijden, activiteiten en meer informatie verwijzen wij u graag naar de website van de Grote Kerk Veere. 

Bezoekadres
Oudestraat 24
4351 AV Veere