Kerktoren Goedereede

“Tot de zeer oude torens moeten voorts West-kapelle en Goedereede worden gerekend waar aanvankelijk sprake was van een kerktoren die later een licht kreeg.”

Leeuwarder Courant, 23 december 1978

In het kort

Bouwjaar: circa 1450 en 1515
Bouwstijl: Gotiek
Architect: de familie Keldermans
Oorspronkelijke functie: kerktoren van de Sint Catharinakerk
Bijzonderheden: vroegst bekende werk van Rombout Keldermans

Het ontstaan

In 1453 is gestart met de bouw van de aan Sint Catharina gewijde kerk: de sint Catarinakerk. In die tijd was Goedereede nog een welvarende stad en er waren ambitieuze plannen voor een imposante kerk. In 1467 is men aan de westkant van de kerk begonnen met de aanleg van het fundament van de kerktoren. Pas in 1512 zijn de werkzaamheden aan de toren beëindigd. De hoge spits die men in gedachten had is er door geldgebrek niet gekomen. De kerktoren werd bekroond met een achthoekig laag bouwwerkje met een stompe spits.

Terwijl er nog gebouwd werd aan de toren is rond 1480 de kerk vergroot door de bouw van een zijbeuk aan de noordkant van de kerk. Het bouwwerk kreeg daarmee de allure van een kathedraal, ondanks de ontbrekende spits op de toren. Ruim een eeuw heeft de kerk er in alle pracht bij gestaan.

Kerktoren als lichtbaken

Door aanslibbing kwam Goedereede steeds verder van de kust af te liggen, verplaatsten handel en zeevaart zich en nam de welvaart al aan het eind van de zestiende eeuw af. Vanaf 1616 werd de toren gebruikt als vuurbaak en in het midden van de zeventiende eeuw werd de toren daartoe onder leiding van bouwmeester Pieter Noorwits hersteld en aangepast. De kerk zelf raakte echter door teruglopende inkomsten en ook door gebruik van de toren als vuurbaak steeds verder in bouwvallige staat. In de periode 1703-1709 werd het schip afgebroken en werd – los van de toren – een kleinere kerk gebouwd met gebruikmaking van de verlaagde muren van het vroegere koor.

In 1798 ging het eigendom van de toren over van de Staten van Holland naar het Rijk en in 1833 werd een lichtwachtersverblijf gebouwd met een koperen lantaarn met een olielamp. In 1908 kreeg de toren nog een nieuw draailicht, maar het kon niet verhinderen dat in 1911 de vuurtorenfunctie overging naar een nieuwe vuurtoren op het Westhoofd. De toren van Goedereede stond toch te ver van de zee. In 1952 werd het lichtwachtersverblijf afgebroken en verdween de laatste zichtbare herinnering aan de eeuwenlange functie van lichtbaken.

De toren

De voormalige lichttoren van Goedereede is het enige overblijfsel van de Sint Catharinakerk die tussen circa 1450 en 1515 werd gebouwd in de toen welvarende havenstad Goedereede. Rombout II Keldermans en mogelijk ook zijn vader Antonis I Keldermans waren bij de bouw betrokken als steenhouwers en ontwerpers van de flamboyante gotische toren, net als de eveneens Mechelse familie Vleyshouwer. De derde geleding werd opgetrokken in 1504-1505 en kan worden toegeschreven aan Rombout Keldermans, waarmee dat zijn vroegst bekende werk zou zijn. De Utrechtse priester, geleerde en latere paus Floris Adriaanszn. Boeyens was van 1593 tot 1507 pastoor van de kerk en zijn betrokkenheid zal de bouw van de toren hebben bevorderd.

De toren is opgetrokken in baksteen met speklagen en van Lede- en Gobertangesteen. Voor de steunberen, pinakels en traceringen is naar boven toe in steeds grotere mate ook Bentheimer zandsteen gebruikt. Op de toren werd een achtkantige bekroning met een hoge spits gepland, maar alleen de aanzet ervan werd gebouwd. Mogelijk kwam de toren al in de zestiende eeuw in bezit van het graafschap Holland. 

BEZOEK HET MONUMENT

De voormalige kerk- en lichttoren is te bezoeken via het Torenmuseum van Goedereede. De openingstijden zijn zeer seizoens gebonden, dus raadpleeg altijd eerst de website van het museum voor uw bezoek.

Bezoekadres
Kerkpad 9
3252 AW Goedereede