Ruine van Teylingen

“Eerstdaags zullen de Schoone bouwvallen van dit oud kasteel, waaraan zich zoo vele geschiedkundige herinneringen hechten, in het openbaar worden verkocht […].”

Leydse Courant, 18 september 1857

In het kort

Bouwjaar: dertiende eeuw
Gebouwtype: Donjon (woontoren) op een rondburcht (37 m doorsnede)
Opdrachtgever: Heren van Teylingen
Architect: onbekend
Bijzonderheden: Jacoba van Beieren heeft hier gewoond

Geschiedenis

De heren van Teylingen, verwant aan het grafelijk huis, worden voor het eerst genoemd in 1143. Het is waarschijnlijk vanwege deze verwantschap dat de Teylingers het kasteel en de omliggende grond van de graaf in leen hadden gekregen. In 1282 sterft dit geslacht in mannelijke lijn uit en vervalt het kasteel aan de grafelijkheid. Het slot kreeg de functie van jachtslot en houtvesterij. De bekendste bewoner was de Hollandse gravin Jacoba van Beieren. Tijdens de Tachtig Jarige Oorlog werd het slot zwaar beschadigd. Teylingen valt in 1572, tijdens de belegering van Haarlem en Leiden, ten prooi aan de Spanjaarden en werd tot bouwval gereduceerd. Vanaf 1605 werden ingrijpende herstelwerkzaamheden aan het slot verricht. De woontoren, voorpoort en voorburcht werden hersteld. Het slot werd destijds voornamelijk als gevangenis gebruikt. Na 1676, toen de woontoren geheel uitbrandde zette het verval van het slot in. Het landgoed (en de ruine) behoorde tot de bezittingen van het gewest Holland, die in 1795 werden genationaliseerd. Het complex werd kort daarop verkocht onder de voorwaarde dat het niet gesloopt mocht worden. In 1857 werd de ruïne bij openbare verkoop verworven door twee jonkheren Van Teylingen. In 1889 werd het slot aan het Rijk geschonken. Eind twintigste eeuw is de ruïne opgeknapt en is de gracht, die gedeeltelijk was gedempt, weer hersteld. 

Jacoba van Beieren

Wellicht de oudste beroemdheid uit Voorhout is Jacoba van Beieren (1401-1436). Haar laatste jaren woonde ze, samen met Frank van Borselen, in het kasteel van Teylingen. Jacoba is de enige dochter van Willem van Oostervant en Margaretha van Bourgondië. Haar vader was onder meer Heer van Henegouwen, Holland en Zeeland. De Hoekse en Kabeljauwse twisten spelen in het leven van Jacoba dan ook een grote rol. In periode waarin Jacoba leeft wordt door het hebben van bezit de macht bepaald. Dit verkrijg je vooral door slim te huwen en zo je grondbezit te behouden of uit te breiden. Jacoba wordt dan ook op vijftienjarige leeftijd uitgehuwelijkt aan Jan van Touraine. Door dit huwelijk verkrijgt Jacoba de naam ‘van Beieren’, omdat haar man Jan uit het geslacht ‘van Beieren’ komt. Dat geslacht en dat van Bourgondiën, waartoe Jacoba’s moeder behoort, voeren binnen en tussen de families regelmatig strijd. Dit is enkel en alleen een strijd om de macht.
Het jaar 1417 is een rampjaar voor Jacoba. Zowel haar vader als haar man Jan van Touraine komen om het leven. Vanaf dat moment is zij de speelbal van de macht. Haar moeder neemt daarom de teugels in handen, met als reden het bezit van de familie zo goed mogelijk voor de toekomst veilig te stellen. Nog in hetzelfde jaar trouwt ze met haar volle neef Jan van Beieren. In feite is dit een huwelijk dat niet mag en niet kan. De paus verbiedt dit dan ook, een beslissing waarop hij later terug komt. Al snel neemt Jacoba stiekem de benen, om in 1422 voor de derde maal te trouwen, nu met de Engelse Humphrey of Gloucester. Ook dat huwelijk houdt niet lang stand en Jacoba keert terug naar haar moeder. Intussen woedt in Holland en Zeeland een verbeten strijd om de macht tussen de Hoeken en Kabeljauwen. Hierin raakt ook Jacoba betrokken. Na het in 1428 nietig verklaarde huwelijk met Humphrey of Gloucester, treed Jacoba in 1434 voor de laatste keer in het huwelijk. Dit maal met Frank van Borselen. Lang heeft ze niet met Frank van Borselen doorgebracht. In 1436 sterft Jacoba, slechts 36 jaar oud, op het kasteel van Teylingen. 

Het kasteel

Van het dertiende-eeuwse slot Teylingen resteert slechts de Ruïne van Teylingen. Deze bestaat uit een nagenoeg cirkelvormige ringmuur met weergang. Van de woontoren die zich de linkerzijde bevond, zijn enkel de buitenmuren over. Ook van het poortgebouw staat slechts een stuk van de buitenmuur overeind met de poort-doorgang. Aan de rechterkant hiervan bevinden zich de resten van een traptoren. Een gedeelte van de gracht die het slot omringde is nog aanwezig. De burcht bestaat heden ten dagen uit de nog altijd indrukwekkende rondburcht (37 m doorsnee) op een kasteeleiland omgeven door een brede gracht. Aan de binnenzijde van de muur zijn grote spaarbogen te zien, waarop een weergang is aangebracht. Tegen de muur is ook het massieve woongebouw opgetrokken. Het is nu een lege romp, maar vroeger had het vier bouwlagen, waarvan de eerste was overwelfd. In het interieur zijn de balkgaten van de bovenste vloeren nog te zien.

BEZOEK HET MONUMENT

Voor de openingstijden, activiteiten en meer informatie verwijzen wij u graag naar de website van Kasteel Teylingen.

Bezoekadres
Teylingerlaan 15a
2215 RT Voorhout