Sint-Lievensmonstertoren

“Zierikzee werd beroofd van zijne trotsche St. Lieve monster kerk, een bouwwerk waarop alle Zeeuwen konden borgen. Zoo bleef er weinig over […].”

Middelburgsche Courant, 10 februari 1898

In het kort

Bouwjaar: tussen 1454 en 1530
Bouwstijl: Gotiek
Bijnaam: Dikke Toren
Architect: Andries I Keldermans
Oorspronkelijke functie: kerktoren van de sint-Lievensmonsterkerk
Bijzonderheden: het had de hoogste toren van Nederland moeten worden

Het ontstaan

Het fundament van de Sint-Lievensmonster toren werd gelegd in 1454, naar plannen van de Vlaamse architect Andries I Keldermans. Nadat de bouw enige tijd had stilgelegen, mogelijk vanwege de stadsbrand van 1466, werd vanaf circa 1470 zonder onderbreking verder gebouwd. In 1506 had de toren bijna de huidige hoogte, 50 m (van de geplande 130 m) bereikt. In 1529 maakt kleinzoon Rombout Keldermans een ontwerp voor de balustrade en spits, maar tot de uitvoering daarvan kwam het niet meer. De toren werd voorzien van een houten klokkenhuis met nooddak, dat in 1836 werd vervangen door een flauw hellend tentdak. Herstelwerkzaamheden vonden al plaats in 1695 en nogmaals 1839. De kerk, waarvan de toren altijd los had gestaan, was toen inmiddels verdwenen. In 1832 was deze door brand getroffen en vervolgens gesloopt. Ter plaatse werd in de periode 1835-1848 een kerk in neoclassicistische stijl gebouwd.

Overdracht en restauratie

In 1879 verzocht de Gemeente Zierikzee aan de Staat om de toren over te nemen, vanwege de hoge financiële lasten. Onder voorwaarde dat de gemeente de helft van de geraamde restauratiekosten voor haar rekening zou nemen. Beide partijen waren akkoord en in 1881 heeft de overdracht plaats gevonden. In 1957 begon men met de restauratie van de toren om de oorlogsschade te herstellen. Deze onderneming duurde tot 1972. Hierbij trok men onder andere de bovenzijde van de steunberen opnieuw op en werden vele natuurstenen details hersteld. Bovenop de toren werd een windvaan met scheepje geplaatst. Ter afronding van de restauratie werd op kosten van de staat een plantsoen rond de kerk aangelegd.

De toren

De toren is opgetrokken met enkele miljoenen bakstenen. De buitenkant werd bekleed met het duurdere natuursteen. Voor ingewikkelder werk, zoals voor de steunberen en pinakels, werd de Vlaamse witte arduin of Ledesteen gebruikt. Vanaf ongeveer 1490 werd Bentheimer zandsteen verwerkt uit het gelijknamige graafschap. Ook werd een blauwe kolenkalksteen gebruikt, die afkomstig was uit de Henegouwse groeven van onder andere Ecaussines. Deze steen werd aangeduid als blauwe arduin of Escosijnse steen.

In een periode van ongeveer dertig jaar kwam de toren in haar huidige vorm gereed, dat wil zeggen tot de eerste omloop. Toen, omstreeks 1510, werd de bouw gestaakt en werd er niet meer begonnen met het verhogen van de toren. De niet afgebouwde toren kreeg uiteindelijk nog een overkragende lijst. Bovenop werd een klokkehuis met nooddak gebouwd. Dit kwam vermoedelijk in de jaren dertig van de zestiende eeuw gereed. In de loop van de tijd verloor de toren veel van zijn schoonheid. Talrijke versieringen verdwenen, vooral in de achttiende eeuw. De houten torenbekroning werd in 1836 afgebroken. In 1839/1840 werd een nieuwe kap gebouwd. Bovendien werden een kroonlijst en een balustrade aangebracht.

BEZOEK HET MONUMENT

Op dit moment is de Sint-Lievensmonstertoren niet geopend

Bezoekadres
Kerkplein 2
4301 EE Zierikzee